patari.org :: Δημοσίευση απάντησης

Δημοσίευση απάντησης

Όνομα μέλους

Θέμα

Περιεχόμενο

Emoticons





Περισσότερα Emoticons

Χρώμα γραμματοσειράς: Μέγεθος γραμματοσειράς:

Να κλείσουν τα Tags

[quote="Anonymous"]Από τον Ορμούζ στο Τζιμπουτί: Η Γεωγραφία Περνά στην Αντεπίθεση.

Ιράν, Ανσάρ Αλλάχ και Κίνα διαμορφώνουν ένα νέο πλέγμα πίεσης από τον Περσικό Κόλπο έως το Κέρας της Αφρικής.

Από τον Ορμούζ στο Τζιμπουτί: Η Γεωγραφία Περνά στην Αντεπίθεση
Ιράν, Ανσάρ Αλλάχ και Κίνα διαμορφώνουν ένα νέο πλέγμα πίεσης από τον Περσικό Κόλπο έως το Κέρας της Αφρικής
Η κρίση γύρω από τον Ορμούζ περνά από τη στρατιωτική αντιπαράθεση στη διαπραγμάτευση. Η Τεχεράνη συνδέει την επαναλειτουργία του Στενού με συγκεκριμένους πολιτικούς όρους, ενώ παράλληλα προχωρά σε συνεννόηση με το Ομάν για το πλαίσιο ανοίγματός του. Στις 16 Σεπτεμβρίου, ο Αμπάς Αραγτσί επιβεβαίωσε στο Πεκίνο ότι το Ιράν έχει καταλήξει με το Ομάν σε σχέδιο για το άνοιγμα του Ορμούζ. Η Κίνα, από την πλευρά της, ζητά άμεση αποκατάσταση της ασφαλούς διεθνούς ναυσιπλοΐας και επαναφορά της διπλωματικής διαδικασίας.
Παράλληλα, η Ανσάρ Αλλάχ διατηρεί τον δεύτερο κρίσιμο μοχλό, στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ενώ ο ομανικός δίαυλος αποκτά ευρύτερη σημασία ως κανάλι επικοινωνίας. Από τον Περσικό Κόλπο έως το Κέρας της Αφρικής διαμορφώνεται έτσι ένα ενιαίο γεωπολιτικό τόξο, στο οποίο οι θαλάσσιες διαδρομές, οι ενεργειακές ροές και οι στρατιωτικές υποδομές συνδέονται πλέον άμεσα με τη διαπραγμάτευση.
Η γεωγραφία δεν είναι πλέον το σκηνικό της σύγκρουσης. Είναι μέρος του ίδιου του διαπραγματευτικού μηχανισμού.

Ο Ορμούζ αποκτά «τιμή»
Η Τεχεράνη έχει συνδέσει την επαναλειτουργία του Ορμούζ με τρεις δημόσια διατυπωμένους όρους: τερματισμό του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, απελευθέρωση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων και άρση του ναυτικού αποκλεισμού.
Στο ίδιο υλικό αναφέρεται συνολικά ένας κατάλογος επτά όρων, όμως οι τέσσερις επιπλέον δεν έχουν επιβεβαιωθεί. Δεν υπάρχει λόγος να συμπληρωθούν με εικασίες. Οι τρεις γνωστοί αρκούν για να αποκαλύψουν τη λογική της ιρανικής διαπραγμάτευσης.
Το ενδιαφέρον βρίσκεται και σε αυτό που δεν περιλαμβάνεται στη δημόσια λίστα: η γενική άρση των οικονομικών κυρώσεων. Η απουσία της έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή πρόκειται για ζήτημα που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά με μία προεδρική απόφαση και εμπλέκει ευρύτερες θεσμικές και διεθνείς διαδικασίες.
Η Τεχεράνη, αντί να θέσει έναν όρο που θα ήταν εξ αρχής δύσκολο να εκπληρωθεί, συνδέει το Στενό με συγκεκριμένα πολιτικά και οικονομικά ανταλλάγματα. Έτσι, ο Ορμούζ μετατρέπεται από απλό πεδίο αντιπαράθεσης σε διαπραγματευτικό μοχλό.
Το σημαντικότερο όμως είναι η ίδια η σχέση αιτίας και αποτελέσματος:
παραχώρηση → επαναλειτουργία.
Αυτό διαφοροποιεί μια απλή απειλή αποκλεισμού από ένα καθεστώς υπό όρους. Η Τεχεράνη επιχειρεί να μετατρέψει τη δυνατότητα διατάραξης της θαλάσσιας κυκλοφορίας σε πολιτικό κεφάλαιο, ζητώντας αντάλλαγμα για την επιστροφή στην κανονικότητα.
Δεν σημαίνει ότι το Ιράν έχει επιβάλει ένα μόνιμο καθεστώς ελέγχου του Στενού. Σημαίνει ότι έχει καταφέρει να μεταφέρει το ερώτημα από το «πότε θα ανοίξει ο Ορμούζ;» στο «με ποιους όρους θα ανοίξει;».
Και αυτή η αλλαγή του ερωτήματος είναι από μόνη της γεωπολιτική εξέλιξη.

Ιράν και Ομάν: από το κλείσιμο στη διαχείριση
Το επόμενο βήμα της Τεχεράνης δεν είναι απλώς να κρατήσει τον Ορμούζ κλειστό, αλλά να διαμορφώσει τους όρους με τους οποίους μπορεί να ανοίξει. Εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία το Ομάν.
Στις 16 Σεπτεμβρίου, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί συναντήθηκε στο Πεκίνο με τον Κινέζο ομόλογό του Γουάνγκ Γι και δήλωσε ότι το Ιράν έχει καταλήξει με το Ομάν σε σχέδιο για το άνοιγμα του Στενού. Το Πεκίνο, από την πλευρά του, ζήτησε άμεσο άνοιγμα του Ορμούζ και ασφαλή, απρόσκοπτη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Η εξέλιξη έχει μεγαλύτερη σημασία από μια απλή διπλωματική ανακοίνωση. Εάν η ιρανο-ομανική συνεννόηση μετατραπεί σε πρακτικό καθεστώς διέλευσης, ο Ορμούζ θα περάσει από την κατάσταση της απειλούμενης ή περιορισμένης θαλάσσιας οδού σε ένα διαχειριζόμενο πέρασμα με συγκεκριμένους κανόνες.
Αυτό θα ήταν σημαντική μεταβολή. Η Τεχεράνη δεν θα χρησιμοποιούσε πλέον μόνο την ικανότητα διατάραξης της κυκλοφορίας ως μοχλό πίεσης, αλλά θα επιχειρούσε να συμμετέχει στη διαμόρφωση των όρων της ίδιας της διέλευσης.
Όμως εδώ βρίσκεται και το όριο της συμφωνίας.
Ιράν–Ομάν δεν σημαίνει αυτόματα περιφερειακή συμφωνία.
Για να λειτουργήσει ένα τέτοιο καθεστώς χρειάζεται να γίνει αποδεκτό από τους βασικούς παράγοντες του Κόλπου, να υπάρξει πρακτική εφαρμογή και να αποδειχθεί στην πράξη ότι τα πλοία μπορούν να κινηθούν με τους συμφωνημένους όρους.
Μέχρι να συμβούν αυτά, έχουμε ένα πολιτικό και διπλωματικό πλαίσιο, όχι αποκατεστημένη ναυσιπλοΐα.
Αυτό ακριβώς κάνει το Ομάν κρίσιμο. Δεν είναι απλώς ένας ακόμη περιφερειακός συνομιλητής. Μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στην ιρανική πλευρά και στα κράτη που πρέπει να αποδεχθούν την πρακτική λειτουργία μιας νέας ρύθμισης.
Η μάχη, επομένως, μετατοπίζεται. Δεν αφορά πλέον μόνο το ποιος μπορεί να επηρεάσει τον Ορμούζ, αλλά ποιος θα γράψει τους κανόνες της επόμενης ημέρας.

Η Κίνα μπαίνει στο κάδρο
Εάν ο Ορμούζ πρόκειται να λειτουργήσει ξανά με νέους κανόνες, το ζήτημα δεν μπορεί να παραμείνει αποκλειστικά μεταξύ Ιράν, Ομάν και των κρατών του Κόλπου. Υπάρχει ένας εξωτερικός παράγοντας που έχει άμεσο και ζωτικό συμφέρον από την επαναφορά της ναυσιπλοΐας: η Κίνα.
Η θέση του Πεκίνου είναι εδώ διαφορετική από εκείνη της Τεχεράνης. Η Κίνα δεν εμφανίζεται ως στρατιωτικός σύμμαχος του Ιράν ούτε ως δύναμη που αναλαμβάνει να επιβάλει τους ιρανικούς όρους. Το βασικό κινεζικό συμφέρον είναι η ασφαλής και απρόσκοπτη διεθνής ναυσιπλοΐα και, συνεπώς, η αποκατάσταση της λειτουργίας του Ορμούζ.
Αυτό αποτυπώθηκε και στη συνάντηση του Γουάνγκ Γι με τον Αμπάς Αραγτσί στο Πεκίνο. Το κινεζικό μήνυμα ήταν σαφές ως προς το αποτέλεσμα που επιδιώκει: άμεσο άνοιγμα του Στενού και ασφαλή διέλευση της διεθνούς ναυσιπλοΐας.
Εδώ βρίσκεται η ουσία της κινεζικής εμπλοκής.
Το Πεκίνο δεν χρειάζεται να υιοθετήσει αυτούσιους τους επτά ιρανικούς όρους για να αυξήσει τη διαπραγματευτική πίεση γύρω από τον Ορμούζ. Αρκεί να καταστήσει σαφές ότι η λύση πρέπει να οδηγήσει σε πραγματική επαναλειτουργία του περάσματος και σε ένα σταθερό πλαίσιο που θα αποτρέπει νέα διακοπή της κυκλοφορίας.
Έτσι δημιουργείται μια ιδιαίτερη τριγωνική σχέση:
Ιράν → διαθέτει τον μοχλό πίεσης.
Ομάν → μπορεί να λειτουργήσει ως δίαυλος συνεννόησης.
Κίνα → διαθέτει το οικονομικό βάρος για να στηρίξει μια ευρύτερη περιφερειακή διευθέτηση.
Αυτό δεν συνιστά στρατιωτική συμμαχία. Συνιστά σύγκλιση συμφερόντων γύρω από ένα συγκεκριμένο γεωγραφικό σημείο.
Και εδώ αλλάζει η κλίμακα του ζητήματος. Ο Ορμούζ δεν αφορά πλέον μόνο την αντιπαράθεση Ιράν–ΗΠΑ. Αφορά την προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα νέο καθεστώς διαχείρισης μιας θαλάσσιας πύλης από την οποία εξαρτάται μεγάλο μέρος της ασιατικής ενεργειακής ροής.
Η Κίνα, επομένως, δεν χρειάζεται να «ελέγξει» τον Ορμούζ για να επηρεάσει την εξέλιξη. Της αρκεί να καταστήσει το άνοιγμά του οικονομικά και διπλωματικά απαραίτητο για όλους τους εμπλεκόμενους.
Και από εδώ ξεκινά η μετάβαση από τον Ορμούζ στο δεύτερο κρίσιμο πέρασμα της περιοχής: το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Από τον Ορμούζ στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ
Ενώ στον Ορμούζ εξελίσσεται η διαπραγμάτευση γύρω από τους όρους της διέλευσης, η γεωγραφική πίεση εμφανίζεται σε ένα δεύτερο κρίσιμο σημείο, πολύ νοτιότερα: στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.
Τα δύο Στενά δεν βρίσκονται το ένα δίπλα στο άλλο, ούτε αποτελούν ένα ενιαίο θαλάσσιο μέτωπο. Συνδέονται όμως μέσω της ίδιας μεγάλης θαλάσσιας διαδρομής.
Η γεωγραφική ακολουθία είναι συγκεκριμένη:
Περσικός Κόλπος → Στενό του Ορμούζ → Αραβική Θάλασσα → Κόλπος του Άντεν → Μπαμπ ελ-Μαντέμπ → Ερυθρά Θάλασσα → Σουέζ → Μεσόγειος.
Ο Ορμούζ αποτελεί την ανατολική θαλάσσια έξοδο του Περσικού Κόλπου. Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, αντίθετα, αποτελεί τη νότια είσοδο προς την Ερυθρά Θάλασσα από τον Κόλπο του Άντεν. Ανάμεσά τους εκτείνεται ο θαλάσσιος χώρος της Αραβικής Θάλασσας και του Κόλπου του Άντεν.
Αυτό ακριβώς είναι που δίνει στις δύο γεωγραφικές ζώνες κοινή στρατηγική σημασία. Δεν πρόκειται για δύο Στενά που ελέγχουν το ίδιο σημείο, αλλά για δύο διαδοχικές πύλες πάνω σε μια ευρύτερη εμπορική και ενεργειακή διαδρομή.
Στον Ορμούζ, το Ιράν διαθέτει τη γεωγραφική θέση που του επιτρέπει να επηρεάζει την έξοδο και την είσοδο προς τον Περσικό Κόλπο. Στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, η Ανσάρ Αλλάχ διαθέτει την παράκτια γεωγραφία της δυτικής Υεμένης, απέναντι από το Τζιμπουτί και την αφρικανική πλευρά του Στενού.
Επομένως, η σύνδεση δεν είναι ότι «το Ιράν ελέγχει τον Ορμούζ και η Ανσάρ Αλλάχ το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ». Μια τέτοια διατύπωση θα ήταν υπερβολική. Η ουσία είναι διαφορετική: δύο διαφορετικοί περιφερειακοί παράγοντες διαθέτουν δυνατότητες άσκησης πίεσης σε δύο διαφορετικά στρατηγικά σημεία της ίδιας θαλάσσιας αλυσίδας.
Και αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη.
Η Τεχεράνη χρησιμοποιεί τον Ορμούζ ως διαπραγματευτικό μοχλό, συνδέοντας την επαναλειτουργία του με συγκεκριμένους όρους. Η Ανσάρ Αλλάχ, από τη δική της γεωγραφική θέση στην Υεμένη, μπορεί να επηρεάσει το περιβάλλον ασφαλείας γύρω από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και την είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας.
Δεν απαιτείται πλήρης θαλάσσιος έλεγχος για να δημιουργηθεί στρατηγική πίεση. Αρκεί η δυνατότητα να αυξηθεί το κόστος, ο κίνδυνος ή η αβεβαιότητα της διέλευσης.
Έτσι, η πραγματική γεωπολιτική εικόνα δεν είναι ένας «κλοιός» που εκτείνεται μηχανικά από το Ιράν μέχρι την Υεμένη. Είναι ένα σύστημα διαδοχικών θαλάσσιων στενώσεων, όπου η γεωγραφία δίνει σε περιφερειακούς παράγοντες τη δυνατότητα να επηρεάζουν διαφορετικά τμήματα της ίδιας ευρύτερης διαδρομής.
Και στο δυτικό άκρο αυτής της διαδρομής βρίσκεται το Τζιμπουτί.
Ακριβώς απέναντι από την Υεμένη, στην αφρικανική πλευρά του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, το Τζιμπουτί βρίσκεται πάνω σε ένα από τα σημαντικότερα γεωγραφικά σημεία της εισόδου προς την Ερυθρά Θάλασσα. Εκεί βρίσκεται και η αμερικανική στρατιωτική υποδομή που θα αποτελέσει το επόμενο επίπεδο της κρίσης.
Η γεωγραφία, λοιπόν, δεν ενώνει τον Ορμούζ με το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ επειδή τα δύο Στενά βρίσκονται στον ίδιο χώρο. Τα ενώνει επειδή βρίσκονται πάνω στην ίδια μεγάλη θαλάσσια διαδρομή και λειτουργούν ως διαδοχικά στρατηγικά περάσματα αυτής της διαδρομής.
Και αυτό μεταφέρει την κρίση από τη θάλασσα του Περσικού Κόλπου μέχρι τις ακτές της Ανατολικής Αφρικής.

Το Τζιμπουτί παύει να είναι πίσω από το μέτωπο
Εδώ η γεωγραφία κάνει το επόμενο βήμα.
Στην απέναντι αφρικανική ακτή του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ βρίσκεται το Τζιμπουτί. Η θέση του δεν είναι απλώς κοντά στην Υεμένη. Βρίσκεται πάνω στην είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας, στο σημείο όπου η Αραβική Χερσόνησος και το Κέρας της Αφρικής απέχουν ελάχιστα και όπου συναντώνται οι θαλάσσιες διαδρομές προς τον Ινδικό Ωκεανό και το Σουέζ.
Ακριβώς γι' αυτό το Τζιμπουτί έχει μετατραπεί σε στρατιωτικό κόμβο πολλών δυνάμεων. Στην περιοχή βρίσκεται το Camp Lemonnier, η μόνιμη αμερικανική στρατιωτική εγκατάσταση στο Τζιμπουτί, σε άμεση γειτνίαση με το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Η βάση χρησιμοποιείται ως κόμβος αεροπορικών, πληροφοριακών και επιχειρησιακών δραστηριοτήτων στην Ανατολική Αφρική και την Αραβική Χερσόνησο.
Αυτό σημαίνει ότι η αμερικανική παρουσία στο Τζιμπουτί δεν βρίσκεται απλώς «κοντά» στην κρίση της Υεμένης. Βρίσκεται πάνω στην ίδια γεωγραφική πύλη την οποία η Ανσάρ Αλλάχ μπορεί να επηρεάσει από την απέναντι πλευρά.
Μέχρι σήμερα, η λογική ήταν σχετικά απλή: το Τζιμπουτί αποτελούσε ασφαλή βάση υποστήριξης επιχειρήσεων στην περιοχή, ενώ το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ λειτουργούσε ως θαλάσσιος διάδρομος τον οποίο οι εξωπεριφερειακές δυνάμεις μπορούσαν να επιτηρούν και να προστατεύουν.
Η εξίσωση όμως αλλάζει όταν ένας περιφερειακός παράγοντας στην απέναντι ακτή αποκτά αυξημένη δυνατότητα να απειλήσει τη ναυσιπλοΐα ή να επηρεάσει τις επιχειρήσεις που πραγματοποιούνται από εκεί.
Η σημασία του Τζιμπουτί, επομένως, δεν βρίσκεται μόνο στη βάση. Βρίσκεται στο γεγονός ότι η βάση βρίσκεται μέσα στη γεωγραφία του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.
Αυτό εξηγεί γιατί οποιαδήποτε σοβαρή κλιμάκωση στην Υεμένη δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως χερσαία σύγκρουση. Η γεωγραφία μεταφέρει αυτομάτως το πρόβλημα στην απέναντι ακτή της Αφρικής.
Υπάρχουν αναφορές ότι μέσω του Ομάν μεταφέρθηκε προς την αμερικανική πλευρά προειδοποίηση της Ανσάρ Αλλάχ σχετικά με πιθανές συνέπειες για το Camp Lemonnier σε περίπτωση νέας αμερικανικής επίθεσης. Το συγκεκριμένο περιεχόμενο της προειδοποίησης δεν έχει επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητη μη δυτική πηγή και επομένως δεν πρέπει να παρουσιαστεί ως δεδομένο.
Η γεωπολιτική σημασία της υπόθεσης, ωστόσο, δεν εξαρτάται από την επιβεβαίωση κάθε λεπτομέρειας του μηνύματος.
Εάν μια δύναμη στην Υεμένη διαθέτει δυνατότητα να απειλήσει την ασφάλεια μιας στρατιωτικής εγκατάστασης στην απέναντι πλευρά του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, τότε το Τζιμπουτί παύει να αποτελεί απλώς μετόπισθεν.
Μετατρέπεται σε πιθανό τμήμα του ίδιου επιχειρησιακού χώρου.
Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη αλλαγή της νέας γεωγραφίας: η απόσταση που παλαιότερα προστάτευε τις εξωπεριφερειακές βάσεις μειώνεται.
Ο Ορμούζ έδειξε ότι μια θαλάσσια πύλη μπορεί να μετατραπεί σε διαπραγματευτικό μοχλό. Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ δείχνει ότι μια δεύτερη πύλη μπορεί να μετατρέψει την ίδια τη στρατιωτική υποδομή που προστατεύει τον θαλάσσιο διάδρομο σε πιθανό σημείο πίεσης.
Έτσι, η γεωγραφία δεν λειτουργεί πλέον μόνο ως χώρος ανάπτυξης ισχύος.
Λειτουργεί και ως περιορισμός της ισχύος.
Και το ερώτημα που προκύπτει είναι πλέον ευρύτερο: εάν το Τζιμπουτί δεν θεωρείται δεδομένο ασφαλές μετόπισθεν, πόσο εύκολο είναι για μια εξωπεριφερειακή δύναμη να διαχειρίζεται ταυτόχρονα τον Ορμούζ, την Υεμένη, το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και την Ερυθρά Θάλασσα;
Εκεί ακριβώς αρχίζει να φαίνεται το πραγματικό όριο της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας.

Το πρόβλημα δεν είναι η βάση. Είναι η γεωγραφία.
Η αμερικανική παρουσία στο Τζιμπουτί δεν εξαφανίζεται επειδή η Ανσάρ Αλλάχ απέκτησε νέες θέσεις στη δυτική Υεμένη. Το ζήτημα είναι διαφορετικό: η γεωγραφία που μέχρι σήμερα λειτουργούσε ως πλεονέκτημα για την αμερικανική στρατιωτική παρουσία μπορεί να αρχίσει να λειτουργεί και ως περιορισμός της.
Το Camp Lemonnier βρίσκεται σε ένα σημείο εξαιρετικής στρατηγικής αξίας, ακριβώς επειδή βρίσκεται δίπλα στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και στις θαλάσσιες οδούς που συνδέουν την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν. Όμως η ίδια εγγύτητα σημαίνει ότι μια σοβαρή μεταβολή της ισορροπίας στην απέναντι ακτή της Υεμένης δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Η ουσία επομένως δεν είναι αν η Ανσάρ Αλλάχ μπορεί να καταστρέψει ή να «εξουδετερώσει» μια αμερικανική βάση. Μια τέτοια διατύπωση θα ξεπερνούσε τα διαθέσιμα δεδομένα. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν μπορεί να δημιουργήσει αρκετή αβεβαιότητα ώστε να αυξηθεί το κόστος της αμερικανικής επιχειρησιακής παρουσίας.
Αυτό είναι διαφορετικό από τον έλεγχο.
Μια δύναμη μπορεί να διατηρεί μια βάση, αεροσκάφη, πλοία και συστήματα επιτήρησης και ταυτόχρονα να αντιμετωπίζει αυξημένο κόστος για την προστασία τους, περισσότερες απαιτήσεις αντιπυραυλικής και αντιαεροπορικής άμυνας, μεγαλύτερη ανάγκη επιτήρησης και περισσότερους περιορισμούς στον σχεδιασμό επιχειρήσεων.
Και η εξέλιξη αποκτά μεγαλύτερη σημασία όταν το Τζιμπουτί εξετάζεται μαζί με τον Ορμούζ.
Στον Ορμούζ, η πίεση αφορά τη δυνατότητα μιας περιφερειακής δύναμης να επηρεάζει την έξοδο του Περσικού Κόλπου. Στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, η πίεση αφορά την είσοδο στην Ερυθρά Θάλασσα. Ανάμεσα στα δύο βρίσκεται ένας τεράστιος θαλάσσιος χώρος, αλλά και μια συνεχής αλυσίδα ενεργειακών και εμπορικών διαδρομών.
Η Κίνα έχει ήδη περιγράψει δημοσίως ακριβώς αυτή τη σύνδεση. Το Πεκίνο αναφέρει ότι η διακοπή της ναυσιπλοΐας στον Ορμούζ και η αυξημένη ασφάλεια-κίνδυνος στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και την Ερυθρά Θάλασσα πλήττουν την παγκόσμια ενέργεια, την επισιτιστική ασφάλεια και τις αλυσίδες εφοδιασμού. Παράλληλα, δηλώνει ότι δεν επιθυμεί η κρίση να επεκταθεί από τον Περσικό Κόλπο προς την Υεμένη και την Ερυθρά Θάλασσα.
Αυτό δείχνει και το πραγματικό μέγεθος της αλλαγής.
Η Ουάσιγκτον μπορεί να διαθέτει στρατιωτική ισχύ σε κάθε ένα από αυτά τα σημεία. Δεν μπορεί όμως να μετατρέψει τη γεωγραφία σε κάτι που δεν είναι. Ο Ορμούζ παραμένει δίπλα στο Ιράν. Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ παραμένει ανάμεσα στην Υεμένη και το Τζιμπουτί. Και οι περιφερειακοί παράγοντες που βρίσκονται πάνω σε αυτά τα γεωγραφικά σημεία δεν μπορούν να απομακρυνθούν με μια ναυτική ανάπτυξη.
Αυτό είναι το βαθύτερο όριο της εξωπεριφερειακής ισχύος.
Δεν πρόκειται για κατάρρευση της αμερικανικής παρουσίας. Πρόκειται για κάτι πιο συγκεκριμένο: η παρουσία παύει να αρκεί από μόνη της για να εγγυηθεί την προβλεψιμότητα του χώρου.
Και όταν η προβλεψιμότητα μειώνεται σε δύο κρίσιμες θαλάσσιες πύλες ταυτόχρονα, η στρατιωτική ισχύς πρέπει να μετατρέπεται διαρκώς σε επιχειρησιακή δαπάνη.
Εκεί ακριβώς η γεωγραφία αρχίζει να «αντεπιτίθεται».
Όχι επειδή εξαφανίζει την αμερικανική ισχύ, αλλά επειδή αναγκάζει μια εξωπεριφερειακή δύναμη να πληρώνει όλο και περισσότερο για να διατηρεί τον ίδιο βαθμό ελευθερίας κινήσεων.
Και αυτό ανοίγει τον χώρο για την εμφάνιση μιας διαφορετικής μορφής ισχύος: όχι της δύναμης που ελέγχει στρατιωτικά τα περάσματα, αλλά της δύναμης που μπορεί να επηρεάζει τους κανόνες με τους οποίους αυτά τα περάσματα θα λειτουργούν.

Η Κίνα από τον Ορμούζ έως το Τζιμπουτί
Η κινεζική εμπλοκή αποκτά διαφορετική σημασία όταν ο Ορμούζ εξετάζεται μαζί με το Τζιμπουτί. Για το Πεκίνο, αυτά δεν είναι δύο απομονωμένα γεωπολιτικά σημεία. Είναι δύο άκρα μιας θαλάσσιας διαδρομής που συνδέει τις ενεργειακές πηγές του Περσικού Κόλπου με τις εμπορικές οδούς της Ερυθράς Θάλασσας και, τελικά, την Ευρώπη.
Η Κίνα έχει άμεσο συμφέρον να παραμένει αυτή η διαδρομή λειτουργική. Γι' αυτό η κινεζική διπλωματία ζητά ταυτόχρονα ασφαλή ναυσιπλοΐα στον Ορμούζ, αποτροπή περαιτέρω επέκτασης της σύγκρουσης προς την Υεμένη και σταθερότητα στην Ερυθρά Θάλασσα. Το Πεκίνο αντιμετωπίζει δηλαδή την κρίση ως ενιαίο πρόβλημα ασφάλειας των θαλάσσιων διαδρόμων και όχι ως τρεις ξεχωριστές περιφερειακές κρίσεις.
Και το σημαντικότερο: η Κίνα δεν βρίσκεται απλώς έξω από αυτή τη γεωγραφία.
Βρίσκεται ήδη στο Τζιμπουτί.
Η κινεζική στρατιωτική παρουσία στο Τζιμπουτί αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου πλέγματος που περιλαμβάνει την προστασία των θαλάσσιων γραμμών επικοινωνίας, την υποστήριξη επιχειρήσεων κατά της πειρατείας και την υλικοτεχνική υποστήριξη των κινεζικών ναυτικών δυνάμεων στην περιοχή. Το ίδιο το Πεκίνο έχει δηλώσει ότι η εγκατάσταση στο Τζιμπουτί δημιουργήθηκε για την παροχή τέτοιας υποστήριξης.
Άρα υπάρχει μια κρίσιμη γεωγραφική σύμπτωση:
Στον ανατολικό άκρο της διαδρομής βρίσκεται ο Ορμούζ, όπου το Ιράν διαθέτει τον γεωγραφικό μοχλό.
Στον δυτικό άκρο της βρίσκεται το Τζιμπουτί, όπου η Κίνα διαθέτει ήδη στρατιωτική και υλικοτεχνική παρουσία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Κίνα «ελέγχει» το Τζιμπουτί ούτε ότι χρησιμοποιεί τη βάση της για να επιβάλει κινεζικούς κανόνες στην Ερυθρά Θάλασσα. Η ίδια η κινεζική τοποθέτηση δίνει έμφαση στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και στον ρόλο των παράκτιων κρατών. Σε πρόσφατη κοινή δήλωση με την Αίγυπτο, το Πεκίνο υπογράμμισε ότι η ασφάλεια και η διακυβέρνηση της Ερυθράς Θάλασσας πρέπει να βασίζονται κυρίως στα παράκτια κράτη και να σέβονται τη βούλησή τους.
Εδώ βρίσκεται όμως η στρατηγική ιδιαιτερότητα της Κίνας.
Δεν χρειάζεται να αποκτήσει τον έλεγχο όλων των σημείων της διαδρομής. Αρκεί να διαθέτει οικονομικές σχέσεις, διπλωματικά ερείσματα και περιορισμένη αλλά μόνιμη στρατιωτική υποδομή σε κρίσιμα σημεία της.
Το Τζιμπουτί είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το Πεκίνο έχει αναβαθμίσει τις σχέσεις του με τη χώρα σε συνολική στρατηγική εταιρική σχέση, ενώ ταυτόχρονα στηρίζει τη μετατροπή του Τζιμπουτί σε εμπορικό και διαμετακομιστικό κόμβο της περιοχής.
Έτσι, η κινεζική παρουσία αποκτά τρία επίπεδα ταυτόχρονα:
οικονομικό, μέσω εμπορίου και υποδομών,
γεωγραφικό, μέσω της θέσης του Τζιμπουτί πάνω στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ,
και στρατηγικό, μέσω της κινεζικής ναυτικής υποδομής.
Αυτό εξηγεί γιατί η Κίνα ενδιαφέρεται τόσο έντονα να μην μετατραπεί η κρίση του Ορμούζ σε γενικευμένη κρίση από τον Περσικό Κόλπο μέχρι την Ερυθρά Θάλασσα. Η διατάραξη ενός μόνο Στενού είναι πρόβλημα. Η ταυτόχρονη αστάθεια σε διαδοχικά σημεία της ίδιας θαλάσσιας αλυσίδας είναι πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα για μια δύναμη που εξαρτάται από το θαλάσσιο εμπόριο.
Εδώ, επομένως, βρίσκεται η πραγματική σύνδεση Ορμούζ–Τζιμπουτί–Κίνας.
Το Ιράν βρίσκεται πάνω στην ανατολική πύλη του συστήματος. Η Ανσάρ Αλλάχ βρίσκεται απέναντι από τη δυτική πύλη της Ερυθράς Θάλασσας. Και η Κίνα έχει συμφέρον, οικονομικό και στρατηγικό, να παραμείνει ολόκληρη η διαδρομή λειτουργική, ενώ ταυτόχρονα διαθέτει ήδη παρουσία στο δυτικό της άκρο.
Η Κίνα, επομένως, δεν χρειάζεται να γίνει η νέα αμερικανική δύναμη του Τζιμπουτί.
Το πλεονέκτημά της βρίσκεται αλλού: μπορεί να συνδυάσει διπλωματία στον Ορμούζ, οικονομική επιρροή στην περιοχή και υλικοτεχνική παρουσία στο Τζιμπουτί, χωρίς να χρειάζεται να μετατρέψει κανένα από αυτά σε αποκλειστικό πεδίο ελέγχου.
Και αυτό είναι ακριβώς το διαφορετικό μοντέλο ισχύος που αρχίζει να διαμορφώνεται από τον Περσικό Κόλπο μέχρι το Κέρας της Αφρικής.

Η Κίνα από τον Ορμούζ έως το Τζιμπουτί
Η σύνδεση Ορμούζ–Τζιμπουτί αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Κίνα επειδή πρόκειται για διαφορετικά σημεία της ίδιας μεγάλης θαλάσσιας αλυσίδας.
Ο Ορμούζ είναι η έξοδος του Περσικού Κόλπου προς την Αραβική Θάλασσα. Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ βρίσκεται στην άλλη πλευρά της διαδρομής, μεταξύ Υεμένης και Κέρατος της Αφρικής, και αποτελεί την είσοδο προς την Ερυθρά Θάλασσα. Το Τζιμπουτί βρίσκεται ακριβώς απέναντι από την Υεμένη και πάνω σε αυτό το κρίσιμο γεωγραφικό σημείο.
Η Κίνα έχει συμφέρον να παραμείνει ολόκληρη η διαδρομή λειτουργική. Και δεν βρίσκεται απλώς έξω από αυτήν. Διαθέτει ήδη στο Τζιμπουτί στρατιωτική υποδομή για την υποστήριξη των ναυτικών της επιχειρήσεων και την προστασία των θαλάσσιων γραμμών επικοινωνίας.
Έτσι δημιουργείται μια ιδιαίτερη γεωπολιτική εικόνα:
Ιράν στον Ορμούζ, Ανσάρ Αλλάχ στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, Κίνα στο Τζιμπουτί.
Δεν πρόκειται για ενιαίο στρατιωτικό μέτωπο ούτε για αποδεδειγμένο επιχειρησιακό συντονισμό. Πρόκειται για τρεις διαφορετικές παρουσίες πάνω στην ίδια στρατηγική θαλάσσια διαδρομή.
Γι' αυτό το Πεκίνο επιδιώκει ταυτόχρονα άνοιγμα του Ορμούζ, αποτροπή επέκτασης της κρίσης στην Υεμένη και σταθερότητα στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η Κίνα δεν χρειάζεται να ελέγξει τη διαδρομή. Χρειάζεται να έχει αρκετή παρουσία και επιρροή ώστε να συμμετέχει στη διαμόρφωση των όρων με τους οποίους αυτή θα λειτουργεί.
Και εδώ βρίσκεται η πραγματική μετάβαση: από τον έλεγχο των περασμάτων στη διαμόρφωση των κανόνων των περασμάτων.
Παράλληλα, το κινεζικό πλεονέκτημα δεν περιορίζεται στη γεωγραφική και στρατηγική παρουσία. Το Πεκίνο διαθέτει και οικονομικά εργαλεία πίεσης, μεταξύ των οποίων οι έλεγχοι στις εξαγωγές σπάνιων γαιών. Έχουν διατυπωθεί εκτιμήσεις ότι αυτά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως πρόσθετος μοχλός στις διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον. Η συγκεκριμένη χρήση τους στην παρούσα κρίση, όμως, δεν έχει επιβεβαιωθεί και επομένως πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πιθανό εργαλείο και όχι ως ειλημμένη απόφαση.

Δύο διαφορετικές αντιλήψεις ισχύος
Εδώ βρίσκεται η πραγματική γεωπολιτική αντίθεση.
Το αμερικανικό μοντέλο βασίζεται στην εξωπεριφερειακή στρατιωτική παρουσία: βάσεις, ναυτικές δυνάμεις και έλεγχο ή προστασία των κρίσιμων θαλάσσιων διαδρόμων. Το Τζιμπουτί αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της λογικής.
Η κινεζική προσέγγιση κινείται διαφορετικά. Το Πεκίνο δεν ζητά να αντικαταστήσει τις αμερικανικές βάσεις με κινεζικές ούτε εμφανίζεται ως στρατιωτικός προστάτης του Ιράν. Προωθεί μια περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας, στην οποία τα κράτη του Κόλπου και της Ερυθράς Θάλασσας αποκτούν μεγαλύτερο ρόλο και οι θαλάσσιες οδοί προστατεύονται μέσα από πολιτική συνεννόηση και οικονομική διασύνδεση.
Έτσι, η αντίθεση δεν είναι απλώς:
ΗΠΑ εναντίον Κίνας.
Είναι δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το ποιος πρέπει να οργανώνει την ασφάλεια:
εξωπεριφερειακή στρατιωτική εγγύηση από τη μία,
περιφερειακή διαχείριση με κινεζική οικονομική και διπλωματική στήριξη από την άλλη.
Το Ιράν και η Ανσάρ Αλλάχ προσθέτουν σε αυτή την εξίσωση κάτι που καμία αρχιτεκτονική δεν μπορεί να αγνοήσει: τη γεωγραφία. Ορμούζ και Μπαμπ ελ-Μαντέμπ βρίσκονται στα χέρια ή στην άμεση εμβέλεια περιφερειακών δυνάμεων, ενώ το Τζιμπουτί αποτελεί σημείο όπου συναντώνται αμερικανική και κινεζική παρουσία.
Γι' αυτό η σύγκρουση γύρω από τα Στενά είναι μεγαλύτερη από μια διαμάχη για τη ναυσιπλοΐα.
Είναι σύγκρουση για το ποιος θα καθορίζει τους όρους ασφαλείας μιας γεωγραφικής ζώνης που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με την Ερυθρά Θάλασσα.
Και εκεί ακριβώς η γεωγραφία αρχίζει να περιορίζει την παλιά λογική της αποκλειστικής εξωπεριφερειακής διαχείρισης.

Τρεις γεωγραφικές ζώνες, μία θαλάσσια αλυσίδα
Η γεωγραφία γίνεται καθαρή αν ξεχωρίσουμε τρεις ζώνες που συνδέονται μέσα από την ίδια μεγάλη θαλάσσια διαδρομή.
Πρώτη ζώνη: ο Περσικός Κόλπος και ο Ορμούζ.
Το Στενό του Ορμούζ είναι η θαλάσσια έξοδος του Περσικού Κόλπου προς την Αραβική Θάλασσα. Εδώ βρίσκεται το ιρανικό γεωγραφικό πλεονέκτημα.
Δεύτερη ζώνη: η Αραβική Θάλασσα, ο Κόλπος του Άντεν και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.
Από τον Ορμούζ η θαλάσσια διαδρομή κατευθύνεται νοτιοδυτικά, μέσω της Αραβικής Θάλασσας και του Κόλπου του Άντεν, μέχρι το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Το Στενό βρίσκεται ανάμεσα στη δυτική Υεμένη και το Κέρας της Αφρικής και αποτελεί την πύλη προς την Ερυθρά Θάλασσα. Εδώ βρίσκεται η γεωγραφική θέση της Υεμένης και η δυνατότητα της Ανσάρ Αλλάχ να ασκεί πίεση στη θαλάσσια κυκλοφορία.
Τρίτη ζώνη: το Τζιμπουτί και η αφρικανική πλευρά του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.
Το Τζιμπουτί δεν βρίσκεται «μετά» το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Βρίσκεται στην αφρικανική πλευρά του ίδιου στρατηγικού περάσματος, στην είσοδο προς την Ερυθρά Θάλασσα. Γι' αυτό η θέση του αποκτά τόσο μεγάλη στρατιωτική και ναυτική σημασία.
Η πραγματική γεωγραφική ακολουθία είναι:
Περσικός Κόλπος → Ορμούζ → Αραβική Θάλασσα → Κόλπος του Άντεν → Μπαμπ ελ-Μαντέμπ → Ερυθρά Θάλασσα → Σουέζ → Μεσόγειος.
Το Τζιμπουτί βρίσκεται στο δυτικό άκρο του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, όχι ως τέταρτο ξεχωριστό πέρασμα.
Έτσι αποφεύγεται και μια λανθασμένη εικόνα περί «τριών διαδοχικών Στενών». Υπάρχουν δύο κρίσιμα θαλάσσια περάσματα, ο Ορμούζ και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ενώ το Τζιμπουτί αποτελεί στρατηγικό παράκτιο σημείο πάνω στη δεύτερη ζώνη.
Αυτό είναι το γεωπολιτικό συνεχές του άρθρου: Ιράν στον Ορμούζ, Υεμένη απέναντι από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και Τζιμπουτί στην αφρικανική πλευρά του ίδιου περάσματος.
Τρεις διαφορετικές γεωγραφικές θέσεις. Μία μεγάλη θαλάσσια αλυσίδα. Και σε κάθε κόμβο, διαφορετικός φορέας ισχύος.[/quote]

Επιλογές
HTML Ανενεργό
BBCode Ενεργό
Smilies Ενεργά

	Απενεργοποίηση BBCode σ' αυτή τη δημοσίευση
	Απενεργοποίηση Smilies σ' αυτή τη δημοσίευση