[axis_of_resistance]

Ο Θάνατος του Ράτκο Μλάντιτς. Από τη Γιουγκοσλαβία στον Πολυπολικό

Η ιστορία μιας αντίστασης.



Ο θάνατος του Ράτκο Μλάντιτς σηματοδοτεί το τέλος μιας προσωπικότητας που εξακολουθεί να προκαλεί βαθύ διχασμό στη διεθνή ιστοριογραφία και στη συλλογική μνήμη των λαών της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Για τους επικριτές του υπήρξε ένας από τους βασικούς υπεύθυνους των βαλκανικών πολέμων της δεκαετίας του 1990. Για άλλους, υπήρξε ένας από τους πρώτους στρατιωτικούς ηγέτες που αντιστάθηκαν στην ανάδυση της νέας μεταψυχροπολεμικής διεθνούς τάξης.

Το παρόν άρθρο δεν φιλοδοξεί να αποτελέσει μια ουδέτερη βιογραφία ούτε μια συνοπτική ανασκόπηση των πολέμων της Γιουγκοσλαβίας. Πρόκειται για μια πολιτική και ιστορική ανάγνωση των τελευταίων τριών δεκαετιών μέσα από το πρίσμα της πολυπολικότητας, της Ορθόδοξης παράδοσης και της παραδοσιοκρατικής σκέψης. Υπό αυτή την οπτική, ο Μλάντιτς δεν εξετάζεται ως ένα απομονωμένο ιστορικό πρόσωπο, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης αλληλουχίας γεγονότων και προσωπικοτήτων που, ανεξάρτητα από τις μεταξύ τους διαφορές, ερμηνεύονται ως σταθμοί μιας μακράς αντίστασης απέναντι στη μονοπολική διεθνή τάξη που διαμορφώθηκε μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.

Η δεκαετία του 1990 υπήρξε η περίοδος κατά την οποία η Δύση βρέθηκε χωρίς ισότιμο γεωπολιτικό αντίπαλο. Η διάλυση της ΕΣΣΔ δημιούργησε ένα διεθνές περιβάλλον στο οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους απέκτησαν πρωτοφανή επιρροή στις παγκόσμιες εξελίξεις. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Γιουγκοσλαβία αποτέλεσε το πρώτο μεγάλο πεδίο δοκιμής της νέας εποχής, μιας εποχής κατά την οποία η ισορροπία του Ψυχρού Πολέμου είχε πλέον αντικατασταθεί από μια μονοπολική πραγματικότητα.

Από τη σκοπιά που υιοθετεί το παρόν κείμενο, η ιστορία δεν σταματά στη Γιουγκοσλαβία. Συνεχίζεται στη ρωσική επανεμφάνιση στην Πρίστινα, στις συγκρούσεις στο Ιράκ, στη Λιβύη και στη Συρία, στον πόλεμο της Γεωργίας το 2008, στο Ντονμπάς, στην αντίσταση του Ιράν και της Χεζμπολάχ και, τελικά, στη σταδιακή διαμόρφωση ενός κόσμου όπου η μονοπολική κυριαρχία αμφισβητείται ολοένα και περισσότερο από νέα κέντρα ισχύος.

Ο θάνατος του Ράτκο Μλάντιτς αποτελεί, επομένως, όχι μόνο το τέλος μιας ζωής αλλά και την αφορμή για να εξεταστεί μια ολόκληρη ιστορική διαδρομή. Μια διαδρομή που, σύμφωνα με την ερμηνεία που ακολουθεί, ξεκινά από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και οδηγεί στη γέννηση του πολυπολικού κόσμου.



Η μονοπολική στιγμή
Η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991 δεν σήμανε απλώς το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Για πρώτη φορά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρέθηκαν χωρίς έναν ισότιμο γεωπολιτικό αντίπαλο. Η περίοδος που ακολούθησε χαρακτηρίστηκε από αυτό που αρκετοί αναλυτές περιέγραψαν ως «μονοπολική στιγμή»: μια εποχή κατά την οποία η αμερικανική ισχύς μπορούσε να διαμορφώνει τις διεθνείς εξελίξεις σχεδόν χωρίς ουσιαστικό περιορισμό.

Η διεύρυνση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς, η επέκταση των δυτικών θεσμών στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες και η σταδιακή ένταξη ολόκληρης της Ανατολικής Ευρώπης στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας αποτέλεσαν τις βασικές εκφράσεις αυτής της νέας πραγματικότητας.

Από μια παραδοσιοκρατική και πολυπολική οπτική, η διαδικασία αυτή δεν ερμηνεύεται ως απλή «διεύρυνση της δημοκρατίας», αλλά ως η έναρξη μιας νέας Drang nach Osten, μιας διαρκούς γεωπολιτικής επέκτασης προς την Ανατολή, αυτή τη φορά όχι με αυτοκρατορικούς στρατούς αλλά μέσω στρατιωτικών συμμαχιών, οικονομικών μηχανισμών και πολιτικής επιρροής.


Μέσα σε αυτό το περιβάλλον εμφανίζεται η πρώτη μεγάλη δοκιμασία της μεταψυχροπολεμικής εποχής. Η Γιουγκοσλαβία δεν υπήρξε απλώς ακόμη ένα περιφερειακό κράτος που οδηγήθηκε στη διάλυση. Για πολλούς αναλυτές του ευρασιατικού χώρου αποτέλεσε το πρώτο μεγάλο πεδίο όπου δοκιμάστηκε στην πράξη η δυνατότητα της μονοπολικής τάξης να επιβάλει τη βούλησή της χωρίς ουσιαστική αντίσταση.



Η πρώτη μεγάλη σύγκρουση της μονοπολικής εποχής
Η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας αποτέλεσε το πρώτο μεγάλο γεωπολιτικό γεγονός της μεταψυχροπολεμικής εποχής, μέσα από το οποίο διαμορφώθηκαν στην πράξη οι κανόνες της νέας διεθνούς τάξης. Για την ευρασιατική και πολυπολική σχολή σκέψης, δεν επρόκειτο απλώς για έναν εμφύλιο πόλεμο ή για μια περιφερειακή κρίση, αλλά για την πρώτη μεγάλη αναμέτρηση ανάμεσα στη μονοπολική ηγεμονία που αναδυόταν μετά το 1991 και σε ένα κράτος που επιδίωκε να διατηρήσει τη δική του στρατηγική και πολιτική αυτονομία.

Η σύγκρουση στα Βαλκάνια εγκαινίασε μια νέα περίοδο στις διεθνείς σχέσεις, όπου οικονομικές κυρώσεις, διπλωματική απομόνωση, στρατιωτική ισχύς και έλεγχος της διεθνούς αφήγησης χρησιμοποιήθηκαν ως συμπληρωματικά εργαλεία άσκησης ισχύος. Οι βομβαρδισμοί του ΝΑΤΟ το 1999 αποτέλεσαν την κορύφωση αυτής της διαδικασίας, χωρίς όμως να οδηγήσουν σε μια απόλυτη στρατιωτική επικράτηση ή στην πλήρη επιβολή των πολιτικών στόχων όλων των εμπλεκομένων.

Η κατάρριψη του αμερικανικού αεροσκάφους χαμηλής παρατηρησιμότητας F-117 από τη σερβική αντιαεροπορική άμυνα, καθώς και η αιφνιδιαστική είσοδος ρωσικών αλεξιπτωτιστών στο αεροδρόμιο της Πρίστινα πριν από τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ, απέκτησαν ιδιαίτερο συμβολισμό. Για πολλούς αναλυτές της ευρασιατικής σχολής, τα γεγονότα αυτά αποτέλεσαν τις πρώτες ενδείξεις ότι ακόμη και στην κορύφωση της μονοπολικής στιγμής υπήρχαν όρια στην απόλυτη επιβολή ισχύος.

Μέσα σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο αναδείχθηκαν προσωπικότητες που, ανεξάρτητα από τις διαφορετικές ιστορικές αξιολογήσεις τους, κατέλαβαν κεντρική θέση στη συλλογική μνήμη όσων αντιλαμβάνονται τη δεκαετία του 1990 ως την πρώτη οργανωμένη αντίσταση απέναντι στη μονοπολική διεθνή τάξη. Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται ο στρατηγός Ratko Mladić, ο πολιτικός ηγέτης Radovan Karadžić, ο διοικητής της Σερβικής Εθελοντικής Φρουράς Željko Ražnatović (Arkan) και ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας Slobodan Milošević.

Στο πλαίσιο της παραδοσιοκρατικής και πολυπολικής γεωπολιτικής ερμηνείας, οι μορφές αυτές θεωρούνται οι πρώτοι εκφραστές μιας ιστορικής αντίστασης απέναντι στη μονοπολική τάξη πραγμάτων. Όχι επειδή ανέτρεψαν τον τότε διεθνή συσχετισμό ισχύος, αλλά επειδή σηματοδότησαν την απαρχή μιας αλυσίδας γεγονότων που θα συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια στο Ιράκ, στη Λιβύη, στη Συρία, στη Γεωργία, στο Ντονμπάς, στον Λίβανο και, ευρύτερα, στον χώρο της ευρασιατικής ολοκλήρωσης, διαμορφώνοντας σταδιακά τις προϋποθέσεις για την ανάδυση ενός πολυπολικού κόσμου.


Ο θάνατος του Ratko Mladić προσφέρει την αφορμή για να επανεξεταστεί εκείνη η ιστορική περίοδος όχι ως ένα μεμονωμένο επεισόδιο των Βαλκανίων, αλλά ως η απαρχή μιας ευρύτερης γεωπολιτικής διαδικασίας που εξακολουθεί να επηρεάζει τις διεθνείς εξελίξεις μέχρι σήμερα. Από την οπτική του παρόντος άρθρου, ο Μλάντιτς δεν εξετάζεται ως μια απομονωμένη ιστορική προσωπικότητα, αλλά ως μία από τις χαρακτηριστικές μορφές της πρώτης φάσης ενός ιστορικού κύκλου αντιστάσεων, ο οποίος, μέσα από διαφορετικά κράτη, ηγέτες και κινήματα, συνέβαλε στη σταδιακή αμφισβήτηση της μονοπολικής διεθνούς τάξης και στη διαμόρφωση των συνθηκών για την ανάδυση του πολυπολικού κόσμου.



Από τα Βαλκάνια στη Μέση Ανατολή
Η Γιουγκοσλαβία δεν υπήρξε το τέλος μιας εποχής, αλλά η αρχή μιας νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας. Οι ίδιες μέθοδοι που εφαρμόστηκαν στα Βαλκάνια, η στρατιωτική επέμβαση, οι οικονομικές κυρώσεις, η διπλωματική απομόνωση και η αναδιαμόρφωση ολόκληρων κρατικών δομών, εμφανίστηκαν τα επόμενα χρόνια και σε άλλα μέτωπα.

Το 2003, η εισβολή στο Ιράκ σηματοδότησε τη δεύτερη μεγάλη εφαρμογή της μονοπολικής στρατηγικής. Η ανατροπή του Saddam Hussein δεν αφορούσε μόνο την αλλαγή μιας κυβέρνησης. Σήμανε την αποδιάρθρωση ενός από τα ισχυρότερα κράτη της Μέσης Ανατολής και την αναδιαμόρφωση των περιφερειακών ισορροπιών, με συνέπειες που επηρεάζουν την περιοχή μέχρι σήμερα.

Λίγα χρόνια αργότερα, η ίδια λογική εφαρμόστηκε στη Λιβύη. Ο Muammar Gaddafi, ο οποίος για δεκαετίες επιδίωκε την οικονομική και πολιτική αυτονόμηση της Λιβύης και προωθούσε την ιδέα μιας περισσότερο ανεξάρτητης Αφρικής, ανατράπηκε μετά τη στρατιωτική επέμβαση του ΝΑΤΟ το 2011. Η χώρα οδηγήθηκε σε παρατεταμένη αστάθεια, επιβεβαιώνοντας, κατά την πολυπολική ανάγνωση των γεγονότων, ότι η αλλαγή καθεστώτων δεν συνεπαγόταν απαραίτητα και σταθερότητα.

Η Συρία, ωστόσο, εξελίχθηκε διαφορετικά. Η κυβέρνηση του Bashar al-Assad δεν κατέρρευσε, παρά τις πολυετείς συγκρούσεις και τις εξωτερικές πιέσεις. Η ρωσική στρατιωτική επέμβαση το 2015, σε συνδυασμό με τη στρατηγική συνεργασία με το Ιράν και τη Hezbollah, δημιούργησε για πρώτη φορά μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου έναν διαφορετικό συσχετισμό δυνάμεων. Η περίοδος κατά την οποία οι στρατιωτικές επεμβάσεις μπορούσαν να πραγματοποιούνται χωρίς την ύπαρξη ισχυρού αντιπάλου άρχισε πλέον να αμφισβητείται στην πράξη.


Από την οπτική της παραδοσιοκρατικής και πολυπολικής γεωπολιτικής σκέψης, οι συγκρούσεις αυτές δεν αποτελούν ασύνδετα γεγονότα. Αντίθετα, συνιστούν διαδοχικούς σταθμούς μιας ευρύτερης ιστορικής διαδικασίας, κατά την οποία κράτη και ηγέτες με διαφορετικά πολιτικά συστήματα και ιδεολογικές αφετηρίες βρέθηκαν αντιμέτωποι με την ίδια γεωπολιτική πραγματικότητα: την προσπάθεια διατήρησης μιας μονοπολικής διεθνούς τάξης.



2008: Το Τέλος της Μονοπολικής Στιγμής
Για σχεδόν δύο δεκαετίες μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, η διεθνής ισορροπία ισχύος φαινόταν να λειτουργεί προς μία μόνο κατεύθυνση. Από τα Βαλκάνια μέχρι τη Μέση Ανατολή, η στρατιωτική, πολιτική και οικονομική πρωτοβουλία ανήκε σχεδόν αποκλειστικά στη Δύση, ενώ η Ρωσική Ομοσπονδία παρέμενε σε μια μακρά περίοδο εσωτερικής ανασυγκρότησης και περιορισμένης διεθνούς επιρροής.

Η σύγκρουση στη Νότια Οσετία και στην Αμπχαζία, τον Αύγουστο του 2008, αποτέλεσε το πρώτο γεγονός μετά το 1991 στο οποίο η Ρωσία απάντησε με αποφασιστική στρατιωτική ισχύ απέναντι σε μια κρίση που θεωρούσε ότι αφορούσε άμεσα τη δική της σφαίρα ασφαλείας. Η ταχεία έκβαση της σύγκρουσης και η αναγνώριση της ανεξαρτησίας της Νότιας Οσετίας και της Αμπχαζίας σηματοδότησαν, κατά την ευρασιατική γεωπολιτική προσέγγιση, μια ουσιαστική μεταβολή στους διεθνείς συσχετισμούς.

Από εκείνη τη στιγμή και έπειτα, η αντίληψη ότι η διεθνής τάξη μπορούσε να διαμορφώνεται μονομερώς άρχισε να αμφισβητείται ολοένα και περισσότερο. Δεν είχε ακόμη διαμορφωθεί ένας πλήρως πολυπολικός κόσμος, όμως είχε εμφανιστεί ένας πόλος ισχύος πρόθυμος να υπερασπιστεί τα δικά του στρατηγικά συμφέροντα ακόμη και με στρατιωτικά μέσα.

Από την οπτική της παραδοσιοκρατικής και πολυπολικής σχολής σκέψης, η σύγκρουση του 2008 δεν αποτελεί απλώς μια περιφερειακή αντιπαράθεση στον Καύκασο. Αντιπροσωπεύει το σημείο όπου η μεταψυχροπολεμική μονοπολική περίοδος έπαψε να θεωρείται αδιαμφισβήτητη. Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, η δυτική γεωπολιτική επέκταση συνάντησε μια οργανωμένη και αποτελεσματική κρατική αντίσταση.


Από εκεί και πέρα, οι εξελίξεις δεν θα ακολουθούσαν πλέον τη λογική της δεκαετίας του 1990. Το Ντονμπάς, η Συρία, η ενίσχυση της στρατηγικής συνεργασίας Ρωσίας, Κίνας και Ιράν, καθώς και η σταδιακή διαμόρφωση νέων περιφερειακών συμμαχιών, θα επιβεβαίωναν ότι η διεθνής τάξη εισερχόταν σε μια διαφορετική ιστορική φάση, στην οποία η μονοπολική κυριαρχία θα αμφισβητούνταν ολοένα και πιο έντονα.



Το Ντονμπάς και η νέα γενιά της αντίστασης
Εάν η Γιουγκοσλαβία ανέδειξε την πρώτη γενιά των μορφών που, μέσα από την παραδοσιοκρατική και πολυπολική οπτική, συμβόλισαν την αντίσταση στη μεταψυχροπολεμική μονοπολική τάξη, το Ντονμπάς ανέδειξε μια νέα γενιά ανθρώπων, η οποία διαμορφώθηκε σε ένα εντελώς διαφορετικό ιστορικό περιβάλλον.

Οι εξελίξεις που ακολούθησαν την ανατροπή της κυβέρνησης Γιανουκόβιτς το 2014 και η σύγκρουση στην ανατολική Ουκρανία δημιούργησαν ένα νέο πεδίο αντιπαράθεσης, όπου συγκρούστηκαν διαφορετικές αντιλήψεις για την ταυτότητα, την ιστορική πορεία της Ουκρανίας και τη θέση της στον ευρωπαϊκό και ευρασιατικό χώρο.

Μέσα σε αυτή τη σύγκρουση αναδείχθηκαν προσωπικότητες που, στη ρωσική, ευρασιατική και παραδοσιοκρατική αφήγηση, απέκτησαν συμβολική θέση αντίστοιχη με εκείνη που είχαν αποκτήσει, μια γενιά νωρίτερα, ο Ratko Mladić, ο Radovan Karadžić, ο Željko Ražnatović (Arkan) και ο Slobodan Milošević στα Βαλκάνια.

Ο Arsen Pavlov (Motorola), ο Mikhail Tolstykh (Givi), ο Alexander Zakharchenko, ο Alexei Mozgovoy, η Olga Kachura (Korsa) και η Daria Dugina αποτελούν, μέσα σε αυτή την ιδεολογική παράδοση, μορφές που συνδέθηκαν με την ιδέα της αντίστασης απέναντι στη δυτική γεωπολιτική επέκταση. Οι περισσότεροι έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια του πολέμου ή σε στοχευμένες επιθέσεις, γεγονός που ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τον συμβολικό τους χαρακτήρα στο συλλογικό φαντασιακό των υποστηρικτών του ευρασιατικού οράματος.

Ιδιαίτερη θέση κατέχει η Daria Dugina, όχι ως στρατιωτική μορφή αλλά ως διανοούμενη. Η ενασχόλησή της με την ιστορία της φιλοσοφίας, τον Πλάτωνα και τον νεοπλατωνισμό, καθώς και η προσπάθειά της να συνδέσει την πολιτική με μια ευρύτερη υπαρξιακή και πολιτισμική θεώρηση του κόσμου, προσέδωσαν στο έργο και στη δημόσια παρουσία της έναν χαρακτήρα που υπερέβαινε τη συγκυρία του πολέμου. Για πολλούς κύκλους της ευρασιατικής σκέψης, ο θάνατός της απέκτησε τον χαρακτήρα απώλειας ενός πνευματικού συμβόλου και όχι μόνο μιας πολιτικής προσωπικότητας.


Από την οπτική του παρόντος άρθρου, οι μορφές αυτές δεν παρουσιάζονται ως μεμονωμένοι πρωταγωνιστές ενός περιφερειακού πολέμου. Αντιπροσωπεύουν τη δεύτερη γενιά ενός ευρύτερου ιστορικού αφηγήματος, το οποίο ξεκινά από τα Βαλκάνια, συνεχίζεται στο Ντονμπάς και συνδέεται με την ευρύτερη προσπάθεια συγκρότησης ενός πολυπολικού κόσμου, όπου διαφορετικοί πολιτισμοί και γεωπολιτικοί πόλοι διεκδικούν την αυτονομία τους απέναντι σε μια ενιαία παγκόσμια αρχιτεκτονική ισχύος.

Το Ντονμπάς δεν αποτέλεσε το τέλος αυτής της ιστορικής διαδρομής. Αντίθετα, υπήρξε το σημείο από το οποίο η αντίσταση απέκτησε πλέον σαφώς ευρασιατικό χαρακτήρα, συνδέοντας τη Ρωσία με το Ιράν, τη Hezbollah και ένα ευρύτερο πλέγμα κρατών και κινημάτων που αμφισβητούν τη μονοπολική διεθνή τάξη.



Από την Αντίσταση στην Πολυπολική Ευρασία
Εάν η δεκαετία του 1990 και οι αρχές του 21ου αιώνα χαρακτηρίστηκαν από τη διαδοχική ανατροπή κρατών και καθεστώτων που αμφισβητούσαν τη μονοπολική διεθνή τάξη, η επόμενη περίοδος σημαδεύτηκε από τη σταδιακή διαμόρφωση ενός ευρύτερου γεωπολιτικού χώρου συνεργασίας. Η αντίσταση δεν εκφραζόταν πλέον μόνο στα πεδία των μαχών, αλλά και μέσα από νέες στρατηγικές, οικονομικές και πολιτικές συμπράξεις.

Η στρατηγική συνεργασία Ρωσίας και Ιράν ενισχύθηκε σημαντικά, ιδιαίτερα μετά τη συριακή σύγκρουση, ενώ η Κίνα προωθούσε παράλληλα την Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», επιχειρώντας να δημιουργήσει νέους χερσαίους και θαλάσσιους διαδρόμους εμπορίου και συνδεσιμότητας σε ολόκληρη την Ευρασία. Την ίδια περίοδο, οργανισμοί όπως ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης και οι BRICS απέκτησαν ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα ως φόρουμ πολιτικού και οικονομικού συντονισμού μεταξύ κρατών που επιδιώκουν μεγαλύτερη αυτονομία στις διεθνείς τους επιλογές.

Στη Μέση Ανατολή, το Ιράν και η Hezbollah συνέχισαν να αποτελούν βασικούς παράγοντες της λεγόμενης «Αντίστασης», ενώ οι εξελίξεις των τελευταίων ετών ανέδειξαν νέες περιφερειακές δυναμικές που δεν μπορούν πλέον να ερμηνευθούν αποκλειστικά μέσα από τα πρότυπα της δεκαετίας του 1990. Από την οπτική της πολυπολικής γεωπολιτικής, η περιοχή μετατρέπεται σταδιακά σε έναν από τους βασικούς χώρους όπου δοκιμάζεται η ισορροπία ανάμεσα στην παραδοσιακή δυτική επιρροή και στους νέους ευρασιατικούς πόλους ισχύος.

Παράλληλα, η αποτελεσματικότητα εργαλείων όπως οι οικονομικές κυρώσεις, που για δεκαετίες αποτέλεσαν βασικό μέσο άσκησης πίεσης, αμφισβητείται ολοένα και περισσότερο. Η ανάπτυξη εναλλακτικών δικτύων εμπορίου, η χρήση εθνικών νομισμάτων στις διμερείς συναλλαγές και η διεύρυνση της συνεργασίας μεταξύ κρατών της Ευρασίας δημιουργούν νέες δυνατότητες που περιορίζουν σταδιακά την αποκλειστική επιρροή των παραδοσιακών δυτικών οικονομικών μηχανισμών.


Από την οπτική του παρόντος άρθρου, η διαδρομή που ξεκινά από τη Γιουγκοσλαβία, περνά από το Ιράκ, τη Λιβύη, τη Συρία, τη Γεωργία και το Ντονμπάς δεν αποτελεί μια σειρά απομονωμένων κρίσεων. Αντιθέτως, συνθέτει μια ενιαία ιστορική διαδικασία, μέσα από την οποία διαμορφώθηκαν σταδιακά οι πολιτικές, στρατηγικές και ιδεολογικές προϋποθέσεις για την ανάδυση ενός περισσότερο πολυπολικού διεθνούς συστήματος.



Επίλογος
Ο θάνατος του Ratko Mladić δεν σηματοδοτεί το τέλος μιας ιστορίας. Σηματοδοτεί το τέλος μιας γενιάς που έζησε τη μετάβαση από τον διπολικό κόσμο στη μονοπολική εποχή και επέλεξε, με τον δικό της τρόπο, να αντισταθεί στις νέες γεωπολιτικές ισορροπίες που διαμορφώθηκαν μετά το 1991.

Από τη σκοπιά της παραδοσιοκρατικής και πολυπολικής σκέψης, η Γιουγκοσλαβία δεν υπήρξε απλώς ένας ακόμη πόλεμος της δεκαετίας του 1990. Υπήρξε το πρώτο μεγάλο πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα στη μονοπολική διεθνή τάξη που αναδύθηκε μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και στις δυνάμεις που αρνήθηκαν να αποδεχθούν ότι η Ιστορία είχε πλέον έναν και μοναδικό κυρίαρχο.

Ακολούθησαν το Ιράκ, η Λιβύη, η Συρία, η Γεωργία, το Ντονμπάς, η Μέση Ανατολή και οι εξελίξεις που συνεχίζονται μέχρι σήμερα να αναδιαμορφώνουν τον διεθνή χάρτη. Κάθε μία από αυτές τις συγκρούσεις είχε τις δικές της αιτίες, τις δικές της ιδιαιτερότητες και τη δική της ιστορική πραγματικότητα. Μέσα όμως από το πρίσμα που υιοθετεί το παρόν άρθρο, αποτελούν διαδοχικά κεφάλαια της ίδιας γεωπολιτικής αντιπαράθεσης: της σύγκρουσης ανάμεσα στη μονοπολική ηγεμονία και στις δυνάμεις που επιδίωξαν έναν διαφορετικό διεθνή συσχετισμό ισχύος.

Οι προσωπικότητες που αναφέρθηκαν στις προηγούμενες σελίδες, από τον Ratko Mladić, τον Radovan Karadžić, τον Željko Ražnatović (Arkan) και τον Slobodan Milošević μέχρι τον Arsen Pavlov (Motorola), τον Mikhail Tolstykh (Givi), τον Alexander Zakharchenko, τον Alexei Mozgovoy, την Olga Kachura, τη Daria Dugina και άλλες μορφές που συνδέθηκαν με αυτή τη γεωπολιτική αντίληψη, παρουσιάζονται εδώ όχι ως αδιαμφισβήτητοι ιστορικοί ήρωες, αλλά ως πρόσωπα που, μέσα στην ευρασιατική, παραδοσιοκρατική και πολυπολική ερμηνεία της Ιστορίας, συμβολίζουν τη συνέχεια μιας ιστορικής αντίστασης απέναντι στη μονοπολική τάξη πραγμάτων.

Η σημαντικότερη ίσως κληρονομιά αυτής της ιστορικής διαδρομής είναι ότι η «μονοπολική στιγμή» της δεκαετίας του 1990 δεν αποτελεί πλέον τη δεσπόζουσα πραγματικότητα του διεθνούς συστήματος. Οι πόλεμοι, οι αντιστάσεις, οι νέες συμμαχίες και η ανάδυση εναλλακτικών κέντρων ισχύος επιτάχυναν μια διαδικασία ιστορικής μετάβασης προς έναν περισσότερο πολυπολικό κόσμο, όπου καμία δύναμη δεν μπορεί πλέον να επιβάλλει ανεμπόδιστα τη βούλησή της, όπως συνέβαινε στα χρόνια που ακολούθησαν το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Ο θάνατος του Ratko Mladić κλείνει τη βιολογική πορεία ενός ανθρώπου. Δεν κλείνει όμως την ιστορική περίοδο που συμβολίζει. Αντίθετα, υπενθυμίζει ότι η πρώτη μεγάλη αντίσταση στη μονοπολική τάξη, όπως ερμηνεύεται μέσα από την οπτική του παρόντος άρθρου, δεν υπήρξε μια μεμονωμένη ή περιφερειακή σύγκρουση. Αποτέλεσε την απαρχή μιας ευρύτερης ιστορικής διαδικασίας που συνεχίστηκε στη Μέση Ανατολή, στον Καύκασο, στο Ντονμπάς και σε άλλα μέτωπα του 21ου αιώνα.

Η Ιστορία θα συνεχίσει να κρίνει τα πρόσωπα, τις αποφάσεις και τις συνέπειες αυτών των συγκρούσεων. Εκείνο που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί είναι ότι ο κόσμος του 2026 δεν είναι ο κόσμος του 1996. Οι ισορροπίες μεταβάλλονται, νέα κέντρα ισχύος αναδύονται και η μονοπολική περίοδος που ακολούθησε την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης δεν αποτελεί πλέον το μοναδικό πλαίσιο μέσα από το οποίο μπορεί να ερμηνευθεί η διεθνής πολιτική.


Από τη σκοπιά της παραδοσιοκρατικής και πολυπολικής γεωπολιτικής, αυτή η μετάβαση δεν συνιστά απλώς μια αλλαγή ισορροπιών. Συνιστά την επιστροφή της Ιστορίας ως πεδίου όπου διαφορετικοί πολιτισμοί, διαφορετικά κράτη και διαφορετικές κοσμοθεωρίες διεκδικούν ξανά το δικαίωμα να καθορίζουν οι ίδιοι την ιστορική τους πορεία.