patari.org

[Μεταλληνός]

Ο άνθρωπος που μαζί με τον Μανώλη Γλέζο κατέβασε την Γερμανική σημαία απ' την Ακρόπολι, ο Λάκης Σάντας, έφυγε σήμερα απο την ζωή σε ηλικία 89 ετών.

Ο Σάντας, μετά την συγκεκριμένη ηρωϊκή πράξη, εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ και μετά στο ΕΑΜ. Για την αντιστασιακή του δράση αργότερα φυλακίστηκε και εξορίστηκε απο τους τότε "διεθνιστές" και αιώνιους προδότες αυτής της χώρας, τα τότε τσιράκια των Εγγλέζων και αργότερα των Αμερικάνων ιμπεριαλιστών..

Η μεγαλοσύνη του Σιάντα έγκειται στο ότι αφού είδε το ξεπούλημα που συντελέστηκε απο το ΚΚΕ την περίοδο 44-49, αποσύρθηκε χωρίς να προσπαθήσει να "εξαργυρώσει" τους όποιους προσωπικούς αγώνες έκανε, αποφεύγοντας την δημοσιότητα και τα όποια Βουλευτιλίκια και Δημαρχιλίκια. Μ'αυτόν τον έστω αρνητικό τρόπο, διατήρησε την αξιοπρέπειά του μέχρι το τέλος της ζωής του. Σαν πραγματικός αγωνιστής......

[Επισκέπτρια]

http://www.tanea.gr/default.asp?pid=2&artid=4563670&ct=1

[Αιτωλός]

Δήλωση Σαμαρά:
Μια από τις ηρωικότερες μορφές της Αντίστασης, ο Απόστολος Σάντας, έφυγε σήμερα από κοντά μας.

Στο πρόσωπό του ο Ελληνισμός αναγνωρίζει τον πιο αγνό πατριωτισμό. Εκείνο που τον έκανε να αναζητά τι μπορούσε να δώσει και όχι τι να πάρει από την Πατρίδα.

Τα μάτια μου, έλεγε ο ίδιος, εδάκρυσαν μόλις είδα την πολεμική σημαία των κατακτητών στο Μνημείο του Πολιτισμού και της Λευτεριάς, τον Παρθενώνα. Και ύστερα άστραψαν από φλόγα.

Πήρε τότε, μαζί με το Μανώλη Γλέζο, τη μεγάλη απόφαση: Να υποστείλουν την κατοχική και να υψώσουν την Ελληνική Σημαία. Απόφαση γενναιότητας και αυτοθυσίας, που έκανε το ακατόρθωτο λαμπρή πραγματικότητα, σηκώνοντας ακόμη πιο ψηλά τα όρια του ηρωισμού.

Ο Απόστολος Σάντας εντάχθηκε, αμέσως μετά, στο Αντάρτικο και πήρε ενεργό μέρος την Εθνική Αντίσταση, πρωτοστατώντας σε επικίνδυνες αποστολές και ηρωικές μάχες. Έγινε σύμβολο πατριωτισμού, αυταπάρνησης και ανιδιοτέλειας.

Με το παράδειγμά του, έδωσε στους Έλληνες, μέσα στην καταχνιά της κατοχής, το δικαίωμα να ελπίζουν, το κουράγιο να παλεύουν και τη δυνατότητα να επαναλαμβάνουν τα λόγια του: "Μα εδώ είναι Ελλάδα. Μια μικρή χώρα, που από αυτήν ξεπετάχτηκε η φλόγα του Πολιτισμού. Η χώρα που δίνει πάντα το παράδειγμα στις κρίσιμες στιγμές της ιστορίας".

Ας κρατήσουμε, σήμερα, την παρακαταθήκη του αυτή. Αλλά και το πρότυπο μιας σεμνής ζωής γεμάτης αγώνες, προσφορά και περηφάνια.

Η μνήμη του θα είναι αιώνια.

Στους οικείους του εκφράζουμε τα πιο ειλικρινή μας συλλυπητήρια.


Απορία: Πράγματι οι Γλέζος - Σάντας ύψωσαν την ελληνική σημαία αφού πρώτα κατέβασαν την ναζιστική;

[Επισκέπτρια]

ΓΙΑ ΜΙΑ ΜΑΤΩΜΕΝΗ ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ:

http://www.youtube.com/watch?v=DSUuv_87vdg

[ΕΠΙΣΚΈΠΤΗΣ]

Βέβαια, βρε άσχετο παιδί, πόσων χρονών είσαι και δεν ξέρεις ότι μόνο στην Ελλάδα βρέθηκαν άνθρωποι να κατεβάσουν τη ναζιστική σημαία και να υψώσουν την εθνική σημαία της καταχτημένης χώρας τους; Κι αυτό το έκαναν οι Σάντας-Γλέζος αυθόρμητα κι απρογραμμάτιστα κι όταν το πήραν πρέφα οι γερμανοί εκτέλεσαν, αν θυμάμαι καλά, όλη τη φρουρά (οπωσδήποτε τον 1 συγκεκριμένο γερμανό στρατιώτη που δν τους πήρε είδηση). Κι ο μεν Λάκης Σάντας επέλεξε να μείνει μακριά απο την πολιτική, αφού πρώτα αγωνίστηκε στην Αντίσταση και στην συνέχεια εξορίστηκε από τους προδότες που διαδέχτηκαν τους γερμανούς, ο δε Μανώλης Γλέζος - άλλος χαρακτήρας - έμεινε κι αγωνίστηκε με το δικό του τρόπο ως σήμερα. Μερικοί - στο πατάρι ή αλλού - μπορεί να θεωρούν το Γλέζο προδότη, επαγγελματία επαναστάτη (ποτέ δεν δήλωσε επαναστάτης, απλά πατριώτης) πολιτικάντη κι οτιδήποτε άλλο. Προσωπικά ξέρω ότι χάρη στο Γλέζο η πράξη τους δεν ξεχάστηκε στη Σοβιετική Ένωση ώστε ακόμα και σήμερα, ρώτα οποιονδήποτε ρώσσο μετανάστη στην Ελλάδα, ακόμα και τους νέους, και θα σου πουν ότι τον ξέρουν και ξέρουν και τί έκανε. Ενώ στη Δύση, εκτός Ελλάδος - κι αυτό αποκλειστικά χάρη στη λαϊκή μνήμη και στο ΚΚΕ - η υποστολή της ναζιστικής σημαίας απο την Ακρόπολη είναι παντελώς άγνωστη και πρέπει να ψάξει κανείς πολύ στα αρχεία να βρει κάποια αναφορά της. Το πέρασαν στο ντούκου, το κάνανε γαργάρα που λέμε. Αυτά, για την ιστορία. Τώρα, το ότι υπάρχεις εσύ, ένας νέος προφανώς έλληνας που δεν γνωρίζεις την ιστορία μας και απορείς και αναρωτιέσαι αν είναι αλήθεια αυτά που ακούς, έ, ναί, αλήθεια είναι κι είναι αυτά τα καθάρματα που μας κυβερνάνε δεκαετίες που φταίνε που δεν το ξέρεις. Που θέλουν να ξεχάσουμε όλοι ολόκληρη την ιστορία μας συλλήβδην, και την υποστολή της ναζιστικής σημαίας και την Αντίσταση και το 40 και το 21 και τα πάντα που μας αφορούν και δε συνάδουν με τα δικά τους συμφέροντα στα πλαίσια του κρατούντος παγκοσμίως πολιτικοκοινωνικού καθεστώτος.

[Αιτωλός]

Λοιπόν κομπλεξικέ διάβασε την αφήγηση του Σάντα:

"Το θέμα ήταν τώρα εάν ο σκοπός ήταν μέσα ή έξω από τη σκοπιά. Εν τω μεταξύ ακούγαμε χάχανα κτλ. από κάτω, γιορτάζανε για την Κρήτη, τη νίκη της Κρήτης. Επειδή ήταν σκοτάδι και νύχτα, αυτοί γλεντάγανε και ακουγόταν πολύ. Για να δούμε λοιπόν αν υπήρχε σκοπός μέσα χωριστήκαμε, ο ένας πήγε από τη μεριά του Παρθενώνα κι ο άλλος από την άλλη και πετάγαμε πέτρες, ούτως ώστε αν είναι μέσα στη σκοπιά να βγει να δει τι είναι.

Είδαμε λοιπόν ότι δεν υπάρχει σκοπός. Και τότε ανεβήκαμε επάνω από τα σκαλιά, λύσαμε το συρματόσκοινο και προσπαθήσαμε να την κατεβάσουμε. Αυτή η σημαία είχε τρία μεγάλα σύρματα τα οποία είχαν στρόφιγγες από έξω από το βράχο και κρατάγανε τη σημαία η οποία όταν είχε αέρα, ήταν μια τεράστια σημαία έτρεμε όλος ο ιστός.

Η σημαία λοιπόν κατέβαινε μέχρι το τελευταίο, εκεί στον κόμβο που ήταν τα τρία σύρματα, και από εκεί δεν κατέβαινε. Φτάναμε μέχρι εκεί, σκαρφαλώναμε, την πιάναμε, την τραβάγαμε, τίποτα. Ο μόνος τρόπος για να κατεβεί η σημαία ήταν να ανοίξουν τα τρία σύρματα, όπως είναι στο γαϊτανάκι. Ο μόνος τρόπος λοιπόν ήταν ή θα φεύγαμε και θα την αφήναμε έτσι, ή θα έπρεπε να βγάλουμε τα σύρματα. Και αποφασίσαμε να κάνουμε αυτό.

Πήγαμε λοιπόν και σιγά, σιγά, κατορθώσαμε και ξεμπλέξαμε τα σύρματα αλλά εν τω μεταξύ είχε περάσει μιάμιση ώρα και είχε περάσει η κυκλοφορία, είχε φτάσει 00.30 η ώρα και στο τέλος κατέβηκε η σημαία, την κόψαμε με ένα μαχαιράκι που είχα εγώ, κόψαμε από ένα κομμάτι από τον αγκυλωτό σταυρό, το βάλαμε στον κόρφο μας και τη μαζέψαμε κι έγινε ένας μπόγος τέτοιος, τον οποίο μπόγο όμως δε μπορούσαμε πλέον να τον πάρουμε μαζί μας που θα φεύγαμε, διότι πώς θα τον παίρναμε μαζί μας; Θα μας βλέπανε. Πού να τον πάμε;

Και σκεφτήκαμε ότι το μόνο μέρος που μπορούσαμε να το πάμε είναι κάτω στο ξεροπήγαδο να το ρίξουμε και μάλιστα κάναμε και καλαμπούρι για να το φυλάει ο Εριχθόνιος. Αφήσαμε εν τω μεταξύ, για να δείτε ότι ήμαστε πολύ ώριμοι για την ηλικία μας τότε, επειδή ξέραμε ότι οι Γερμανοί είναι μεθοδικός λαός και είναι άνθρωποι της λεπτομέρειας και μεθοδικοί, βάλαμε τα αποτυπώματά μας και ο ένας και ο άλλος επάνω στον ιστό της σημαίας.

Άσε που σκαρφαλώνοντας προηγουμένως οπωσδήποτε θα υπήρχαν τα αποτυπώματα. Αυτό όμως έσωσε τους φύλακες και τους αρχαιολόγους της Ακροπόλεως, τους οποίους τους συλλάβανε όλους την άλλη μέρα. Αλλά επειδή ήταν τέτοιοι ακριβώς, καλέσανε και τον έλληνα Εισαγγελέα των Πρωτοδικών τότε ο οποίος λεγόταν Μικρουλέας. Ο δε γιος του τώρα είναι και αυτός δικηγόρος και τον βρήκαμε μετά όταν κάναμε μια εκπομπή τότε με τον συχωρεμένο το Φρέντυ Γερμανό, ο Φρέντυ τον βρήκε το γιο του τότε Εισαγγελέα, ο οποίος μάλιστα προσπαθούσε να σαμποτάρει όσο μπορούσε.

Οι Γερμανοί όμως ανακριτές ήταν τυπικοί, είδαν ότι τα αποτυπώματα δεν ταιριάζανε και αφού τους κρατήσανε τους φύλακες και τους αρχαιολόγους, τους αφήσανε. Τους δικούς τους όμως τους τουφεκίσανε.

Φεύγουμε λοιπόν, κατεβαίνουμε, ρίχνουμε τη σημαία, ρίχνουμε από πάνω πέτρες και χώματα, ανοίγουμε την πόρτα και φεύγουμε. Και πάμε τώρα τοίχο, τοίχο, είναι η ώρα 1.30, τοίχο, τοίχο περνάμε από την Αδριανού κάτω, πάμε Μητροπόλεως, μόλις μπαίνουμε στην πλατεία που είναι η Μητρόπολη, εκεί αριστερά, ήταν ένα Ταμείο Δημόσιο και το φύλαγε ένας Αστυφύλακας.

Και ξαφνικά όπως περπατάγαμε τοίχο, τοίχο, στο φανάρι με το πιστόλι μας λέει «ψηλά τα χέρια, ποιοι είσαστε;» Αλλά ελληνικά. Είδαμε λοιπόν ότι είναι Έλληνας. Τον είδαμε μετά, ήρθε κοντά, είδαμε ότι είναι Αστυφύλακας. Εγώ ευτυχώς είχα την ταυτότητα της Νομικής στην τσέπη μου. Ο Μανόλης δεν είχε τίποτα. Βγάζω λοιπόν την ταυτότητα, «ποιοι είσαστε;» μας λέει. Του λέμε «είμαστε φοιτητές και είχαμε πάει σε ένα γλέντι και πέρασε η ώρα και τώρα επειδή οι δικοί μας ανησυχούν, πάμε..»

Λέει, «καλά, δεν ξέρετε ότι οι Γερμανοί, οι Γερμανοί θα σας σκοτώσουν. Στο δρόμο τέτοια ώρα; Πού είναι τα σπίτια σας;» «Εδώ κοντά είναι, παρακάτω». «Μπορείτε να πάτε; Προσέξτε καλά. Για να δω». Τους κάνω έτσι λοιπόν, δεν την πήρε την ταυτότητα, είδε όμως τη λέξη «Πανεπιστήμιο» και μου λέει «καλά, εντάξει, φύγετε και να προσέχετε άλλη φορά» κτλ."

ΠΗΓΗ
Πού ακριβώς αναφέρει ότι ύψσαν την ελληνική σημαία;
Ποιος είναι ο άσχετος τώρα;;;;

[επισκέπτης]

Μάλιστα, έχεις δίκιο, εμένα η μνήμη μου με απάτησε. Θυμόμουν οτι κατέβασαν τη σβαστικα και οτι την έριξαν στο ξεροπήγαδο (που δεν θυμήθηκα να αναφέρω χθες) κι οτι είχαν εκτελέσει 1 ή όλους τους γερμανούς φρουρούς της βάρδιας. Ευχαριστώ που μου θύμησες και τις λεπτομέρειες. Αν δεν είχα απαντήσει ενστικτωδώς αμέσως κι είχα βασανίσει λίγο τη μνήμη μου, ενθυμούμενος τα του ξεροπήγαδου, θα είχα πιθανότατα ξαναθυμηθεί ολόκληρο το περιστατικό. Αλλά γιατί "κομπλεξικός"; Δεν είναι ντροπή να υπάρχουν νέοι έλληνες που αγνοούν σημαντικά γεγονότα από την ιστορία μας και δεν φταίει γι'αυτό αυτό το κωλόκρατος που δεν ντρέπεται να αυτοαποκαλείται ελληνικό, ενώ είναι πρακτορείο των ξένων;

[επισκέπτης]

...Κι όχι μόνο η μνήμη μου με απάτησε, αλλά κι η λογική μου. Η ενέργεια ήταν αυθόρμητη, να ταπεινωθούν οι ναζήδες με μια θεαματική ενέργεια και να το δούν όλοι οι σκλαβωμένοι Έλληνες και να αναθαρρήσουν. Δεν υπήρξε προμελέτη και σχεδιασμός, να βρουν και να φέρουν ελληνική σημαία να υψώσουν στη θέση της σβάστικας. Απόδειξη ότι και τη σβάστικα δεν είχαν τρόπο να κρύψουν παρά να πετάξουν στο ξεροπήγαδο. Τέλος πάντων, μνημονικό είναι αυτό, συγχώρα με, φίλε. Ου γαρ έρχεται μόνον...
Τα σημαντικότερα για μένα είναι να α) γίνει το σωστό μνημόσυνο στον ήρωα που πέθανε κι αυτό σημαίνει να είναι η ανάμνηση του ζωντανή σε μας β) να μην εκμεταλλεύονται τη μνήμη του οι πιο ανάξιοι από τους ´Ελληνες, που δεν είναι κατ'ανάγκην οι πολιτικοί αντίπαλοι, αλλά στους οποίους, στις πρώτες μάλιστα σειρές, συγκαταλέγεται η πλειοψηφία των πολιτικών μας.

[Αιτωλός]

Γράφεις: "Βέβαια, βρε άσχετο παιδί, πόσων χρονών είσαι και δεν ξέρεις ότι μόνο στην Ελλάδα βρέθηκαν άνθρωποι να κατεβάσουν τη ναζιστική σημαία και να υψώσουν την εθνική σημαία της καταχτημένης χώρας τους;"

"Τώρα, το ότι υπάρχεις εσύ, ένας νέος προφανώς έλληνας που δεν γνωρίζεις την ιστορία μας και απορείς και αναρωτιέσαι..."

Γιαυτό σε χαρακτήρισα κομπλεξικό. Ας το αφήσουμε αυτό όμως.
Τα θέματά μου είναι δύο:
1. Σκέφτηκαν να υψώσουν την ελληνική σημαία αλλά το θεώρησαν παρακινδυνευμένο (λόγω χρόνου) ή δεν τους πέρασε καν από το μυαλό;

2. Γιατί ο Σαμαράς έκανε αυτήν την δήλωση εφόσον δεν ισχύει κάτι τέτοιο;

Δηλαδή είπε:"Πήρε τότε, μαζί με το Μανώλη Γλέζο, τη μεγάλη απόφαση: Να υποστείλουν την κατοχική και να υψώσουν την Ελληνική Σημαία."

[Μεταλληνός]

Φίλε Αιτωλέ, ο Σαμαράς δέν ήταν μόνο ανακριβής λέγοντας οτι ο Σάντας με τον Γλέζο ανέβασαν και την Ελληνική σημαία στην Ακρόπολη (σιγά μην κουβαλούσαν δύο 19χρονα παιδιά σε ώρα απαγόρευσης της κυκλοφορίας και μια τεράστια Ελληνική σημαία, σαν πολλά δεν ζητάμε;) αλλά και στα υποκριτικά κατα την γνώμη μου λόγια που αφιέρωσε για τον Σάντα, "ξέχασε" να μας πει ποιοί ήταν οι τότε "διεθνιστές" (βλέπε τσιράκια των Αγγλο-Αμερικάνων) που τον φυλάκισαν και ύστερα τον εξόρισαν....
Την ίδια στιγμή ο άλλλος επισκέπτης έγραψε:
"Μερικοί - στο πατάρι ή αλλού - μπορεί να θεωρούν το Γλέζο προδότη, επαγγελματία επαναστάτη (ποτέ δεν δήλωσε επαναστάτης, απλά πατριώτης) πολιτικάντη κι οτιδήποτε άλλο"

Επειδή σχολιάσαμε θετικά το γεγονός οτι ο Σάντας δεν θέλησε να "εξαργυρώσει" όπως είπαμε το όποιο αγωνιστικό του παρελθόν μένοντας με αξιοπρέπεια (ας το πούμε έτσι) στην αφάνεια, δεν σημαίνει πως ο Μανώλης Γλέζος ο οποίος δεν έμεινε στο περιθώριο θεωρείται απο εμάς εδώ στο Πατάρι προδότης ή κι' εγώ δεν ξέρω τι άλλο.

Με τον Γλέζο σίγουρα έχουμε τεράστιες διαφορές. Και μόνο το γεγονός οτι βρίσκεται αυτή την στιγμή μέσα στον Συνασπισμό ανακατεμένος μ' όλο αυτό τον νεοταξίτικο συρφετό με τον οποίο ο ίδιος σαν πολιτικό πρόσωπο δεν έχει καμία σχέση, δείχνει τις τεράστιες διαφορές που έχουμε. Ωστόσο ούτε προδότη τον θεωρούμε ούτε τον βάζουμε στο ίδιο τσουβάλι με τα ξεπουλημένα νεοταξίτικα λαμόγια, όπου κι' αν κατοικοεδρεύουν αυτά......

[επισκέπτης]

Μπράβο! Μεταλληνέ, σωστά απάντησες στον Αιτωλό και έλυσες και την δική μου απορία ως προς την άποψη του "παταριού" για τον Γλέζο.

[-Γαβριάς-]

Νά και κάτι ενδιαφέρον από το Άθενς Χαφιεδομήντια, το τόσο "αναρχικό" και "αντικρατικό" ώστε να το υπερασπίζεται η ΓΑΔΑ, η Αννούλα Διαμαντοπούλου και να το στεγάζει ΚΡΑΤΙΚΟ ίδρυμα, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.

http://athens.indymedia.org/front.php3?lang=el&article_id=1287487


Tο παρακάτω κείμενο του συγγραφέα Ηλία Πετρόπουλου γράφτηκε ο Παρίσι στις 20-4-1993. Δημοσιεύτηκε, μαζί με την αφήγηση του Λάκη Σάντα, στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία στις 31-5-1993.

O Ἐθνικὸς Ήρωας Λάκης Σάντας
του Ηλία Πετρόπουλου

Γράφω μὲ δέος γιὰ τὸν Σάντα.
Κάθε φορά πού μὲ ἐπισκέπτεται ἕνας ἄγνωστός μου φοιτητής, τὸν ρωτάω ἂν ξέρει τὸν Λάκη Σάντα. Ἡ ἀπάντηση εἶναι πάντα ἀρνητική.
Ἡ ἔλλειψη ἱστορικῆς μνήμης, πού τόσο χαρακτηρίζει τὸν νεοέλληνα, ἀποδεικνύει ὅτι ὁ λαὸς μας πῆρε τὸ κακὸ μονοπάτι. Ὁ Σάντας, μαζὶ μὲ τὸν Γλέζο, ἐπιτέλεσαν μίαν ἐθνικὴ ἡρωϊκὴ πράξη. Καὶ πιὸ συγκεκριμένα, ὁ Σάντας καὶ ὁ Γλέζος εἶναι οἱ πρῶτοι ἀγωνιστές, πού ξεκίνησαν τὴν Ἀντίσταση κατὰ τῶν χιτλερικῶν, ἀνὰ τὴν Εὐρώπη.

Αὐτὸ ἔγινε τὴν νύχτα 30/31 Μαῒου 1941 — δηλαδή, τότε ἀκριβῶς πού ἔπεσε καὶ ἡ Κρήτη στὰ νύχια τῆς Βέρμαχτ. Ἡ ἱστορικὴ στιγμὴ ἦταν τόσον εὐνοϊκὴ γιὰ τὴν ναζιστικὴ Γερμανία, ὥστε τὸ κουράγιο (ἤ, μᾶλλον, τὸ θράσος) τῶν δύο πατριωτῶν μοῦ προξενοῦσε ἀνέκαθεν ἕναν ἱερὸ σεβασμό. Δὲν προτίθεμαι νὰ περιγράψω τὸ γεγονός. Ἁπλῶς, θέλησα νὰ πῶ δυὸ ἐγκάρδιες φράσεις γιὰ τὸν Ἐθνικὸ Ἥρωα Λάκη Σάντα, πού συμβαίνει νὰ εἶναι καὶ ἀγαπημένος μου φίλος. Γνωρίζω, βέβαια, καὶ τὸν Μανόλη Γλέζο ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τῆς Χούντας, ὅποτε πέρναγα συχνὰ ἀπὸ τὸ βιβλιοπωλεῖο του (— ἐκεῖ, μάλιστα, συνάντησα μιὰ φορὰ καὶ τὸν Παρτσαλίδη). Ὡστόσο, σήμερα τὸ θέμα μου εἶναι ὁ Σάντας.
Πάντα μου ἐπιθυμοῦσα νὰ γνωρίσω τὸν Σάντα, ἄλλα τὸ ὄνειρο αὐτὸ δὲ γινότανε νὰ πραγματοποιηθεῖ γιατί ὁ Σάντας εἶχε καταφύγει, τὸ 1951, στὸν Καναδά, ὅπου ἔμεινε δώδεκα χρόνια. Τελικῶς, πρὶν εἴκοσι χρόνια, πέσαμε στὴν ἴδια φυλακὴ μὲ τὸν Σάντα. Κι ἐκεῖ φούντωσε ἡ ἔντονη φιλία μας. Ἀπ’ ὅ,τι θυμᾶμαι, ἡ ἰδιόρρυθμη αὐτὴ φιλία — ἀνάμεσα σ’ ἕναν ἀναρχικὸ κι ἕναν κομουνιστὴ — παραξένευε ἰδιαιτέρως τοὺς ἄλλους πολιτικοὺς κρατουμένους. Ὅμως, ὁ Σάντας εἶναι ἕνας ἄντρας πού δὲν κωλώνει μπροστὰ σὲ τέτοιες λεπτομέρειες...
Γράφω μὲ ἀγάπη γιὰ τὸν Σάντα.
Λατρεύω τὶς ἀφηγήσεις. Ὁ Λάκης Σάντας εἶναι γεννημένος ἀφηγητής. Γιὰ νὰ εἶσαι σπουδαῖος ἀφηγητὴς πρέπει νάχεις βιώματα καὶ ἐμπειρίες. Ὁ Σάντας ἔζησε μιὰ ζωὴ γεμάτη. Γι’ αυτὸ καὶ μὲ γοήτευε μὲ τὶς ἀφηγήσεις του. Περάσαμε μέρες καὶ μέρες, κλεισμένοι στὸ κελί μου, αὐτὸς μιλώντας κι ἐγώ ἀκούγοντας. Ὁ Λάκης μιλάει μὲ πάθος, γιατί εἶναι φλογερὸς ἄνθρωπος, γιατί εἶναι αὐθόρμητος καὶ τζόρας.
Μοῦ διηγήθηκε ἀξέχαστες ἱστορίες: ἄλλοτε γιὰ τὸ πῶς πέρασε μὲ καΐκι ὁ Ἄρης Βελουχιώτης ἀπὸ τὸ Γαλαξίδι στὸν Μοριὰ (μετὰ ἀπὸ γενναία οὐζοποσία) καὶ ἄλλοτε πώς ὁ ἴδιος ὁ Σάντας μαζὶ μὲ τὸν Φλωράκη ἔμειναν κρυμένοι, τρεῖς μέρες, σὲ μιὰ τρύπα γιὰ νὰ σωθοῦν ἀπὸ τοὺς φασίστες. Ὅλα ὅσα μοῦ εἶπε ὁ Λάκης εἶναι χαραγμένα στὴ μνήμη μου. Καί, προπάντων, ἡ ἀφήγηση τῆς ἱστορίας μὲ τὴν χιτλερικὴ σημαία τῆς Ἀκρόπολης. Ὁμολογῶ ὅτι θάθελα πολὺ νὰ ξανακούσω τὸν Λάκη, νὰ μοῦ ἀφηγεῖται ἐκεῖνες τὶς ἱστορίες πού συνταράξανε τὴ γενιά μας.
Γράφω γιὰ νὰ τιμήσω τὸν Σάντα.
Τὴν ἐποχὴ πού ὁ Λάκης Σάντας καὶ ὁ Μανόλης Γλέζος κατέβαζαν τὴν σημαία μὲ τὴν σβάστικα δὲν ἀνῆκαν στὸ Ε.Α.Μ. Ἡ ἔνταξή τους στὴν Ἀντίσταση ἔγινε τὸ 1942. Ὡστόσο, φαίνεται ὅτι ἤδη ἤσανε ἀριστεροί. Τυπικά, ἡ ἔννοια τῆς Ἀριστερᾶς ἀνάγεται στὴν Γαλλικὴ Ἐπανάσταση. Ἀλλά, ἡ Ἀριστερὰ καὶ ὁ Ἀναρχισμὸς εἶναι πανάρχαιες ἔννοιες. Βλέποντας τὰ πράγματα κάτω ἀπὸ μιὰ πλατύτερη ὀπτική, μπορεῖς νὰ πεῖς ἀνέτως ὅτι οἱ ἰνδοὶ φακίρηδες ἤ ἐρημίτες ὁρισμένων ἀποχρώσεων, οἱ κυνικοὶ φιλόσοφοι, οἱ ἄραβες καὶ ὀθωμανοί ντερβίσηδες πού προέρχονταν ἀπὸ κάποιες σέκτες κτλ. ἐκφράζανε μίαν ἰδεολογία διαμαρτυρίας, δηλαδή, μίαν ἀριστερή, ἤ καὶ ἀναρχική, κοσμοθεωρία. Τιμώντας τὸν Σάντα, θέλω νὰ τιμήσω τὴν Ἀντίσταση, τὴν Ἀριστερά, τὴν αἰώνια Ἀριστερά. Σήμερα στὴν χώρα μας, ὅπου τὰ κουρέλια τῆς Νέας Ὀρθοδοξίας, ὅπου οἱ καραγκιόζηδες τοῦ ρατσιστικοῦ ἐθνικισμοῦ, ὅπου οἱ κωλογλεῖφτες τῆς Δεξιᾶς, προσπαθοῦν νὰ δημιουργήσουν ἕνα κλῖμα χαοτικῆς μισαλλοδοξίας, ἡ Ἀριστερὰ παραμένει στὸ ρεῖθρο τῆς πολιτικῆς ζωῆς καὶ — παίρνοντας μίαν ἀνάσα — προετοιμάζει τὴν ἀνασυγκρότησή της. Στὸ πλαίσιο τῆς μπουρζουάδικης δῆθεν-Δημοκρατίας στεκόμαστε ὅλοι μας (μαζὶ καὶ ὁ Σάντας), φαινομενικῶς σαστισμένοι, καὶ περιμένουμε νὰ ξεδιαλύνει ὁ κουρνιαχτὸς πού σηκώθηκε ἀπὸ τὸ γκρέμισμα τῆς Σοβιετικῆς Ἕνωσης, πού μὲ ἐπιμονὴ εἶχε προβλέψει ὁ Καστοριάδης. Μέσα σ’ αὐτὴ τὴ θολούρα ὁ Σάντας παρέμεινε ἁγνός, μὴ ὑποκύπτοντας μήτε στὴν ὅποια πολιτικὴ μόδα, μήτε στὰ δολώματα τοῦ ψευτο-ἀριστεροῦ ΠΑΣΟΚ.

Παρίσι 1993.